Baza wiedzy o nowotworach u kobiet
Baza wiedzy o nowotworach u kobiet
Materiały edukacyjne publikowane na tej stronie mają charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowią porady medycznej. Nie zastępują konsultacji z lekarzem, diagnozy ani leczenia.
Treści opracowujemy na podstawie ogólnodostępnych, wiarygodnych źródeł, takich jak serwisy Ministerstwa Zdrowia, NFZ, Narodowego Instytutu Onkologii i Krajowego Rejestru Nowotworów, publikacje medyczne oraz wytyczne towarzystw naukowych. Źródła podajemy pod każdym artykułem.
Dane statystyczne, np. liczba zachorowań czy odsetek wyleczeń, mogą się różnić w zależności od źródła, roku, którego dotyczą, i przyjętej metody liczenia. Podajemy je, aby pokazać skalę zjawiska. Aktualne i szczegółowe dane warto sprawdzać w źródłach, do których odsyłamy. Zalecenia medyczne zmieniają się wraz z postępem wiedzy, dlatego przy każdym artykule podajemy datę ostatniej aktualizacji.
Każdy przypadek jest indywidualny. Jeśli zauważysz u siebie niepokojące objawy lub masz pytania dotyczące swojego zdrowia, skonsultuj się z lekarzem.
1. O chorobie - czym jest rak piersi?
1.1 Podstawowe informacje o chorobieRak piersi to nowotwór złośliwy, który zaczyna się w komórkach tkanki piersi. W zdrowym organizmie komórki dzielą się tylko wtedy, gdy jest to potrzebne, a stare…Czytaj więcej 1.2 Statystyki i fakty w PolsceRak piersi jest w Polsce najczęściej rozpoznawanym nowotworem złośliwym u kobiet. Stanowi blisko jedną czwartą wszystkich zachorowań nowotworowych w tej grupie, ponad dwukrotnie więcej niż drugi…Czytaj więcej 1.3 Anatomia piersiZnajomość budowy piersi ułatwia zrozumienie, gdzie i dlaczego powstają zmiany. Pomaga też w samobadaniu i rozmowie z lekarzem. Z czego zbudowana jest pierś Tkanka gruczołowa składa…Czytaj więcej 1.4 Guzy łagodne a złośliweInformacja o guzku w piersi budzi zrozumiały lęk. Warto jednak wiedzieć, że większość zmian wykrywanych w piersiach to zmiany łagodne, czyli niebędące nowotworem złośliwym. Najczęstsze zmiany…Czytaj więcej 1.5 Czynniki ryzyka i przyczyny powstaniaNie znamy jednej przyczyny raka piersi. Nowotwór rozwija się zwykle w wyniku nakładania się wielu czynników: genetycznych, hormonalnych, środowiskowych i związanych ze stylem życia. Warto pamiętać…Czytaj więcej 1.6 Genetyka i badania genetyczneSzacuje się, że około 5–10% przypadków raka piersi ma podłoże dziedziczne. Oznacza to, że chora osoba odziedziczyła po jednym z rodziców zmianę (mutację) w genie, który…Czytaj więcej 1.7 Co robić w przypadku dodatniego wyniku testu genetycznego?Wiadomość o wykryciu mutacji bywa trudna. Warto jednak pamiętać o dwóch rzeczach: dodatni wynik nie oznacza choroby ani tego, że na pewno zachorujesz, to informacja, która…Czytaj więcej ŹródłaEpidemiologia raka piersi – Narodowy Portal Onkologiczny Raport „Nowotwory złośliwe w Polsce w 2022 roku” – NIO Nowotwory złośliwe w Polsce – KRN Wzrasta zachorowalność i…Czytaj więcej
2. Wczesne wykrywanie i profilaktyka
2.1. Sygnały alarmowe i objawy raka piersiWe wczesnym stadium rak piersi zwykle nie daje żadnych dolegliwości. Często wykrywa się go przypadkowo, podczas profilaktycznej mammografii lub USG. Dlatego na regularne badania warto chodzić…Czytaj więcej 2.2. Guzek w piersi – co oznacza i co z nim zrobić?Wyczucie guzka to jeden z najbardziej stresujących momentów, jakie mogą spotkać kobietę. Pierwsza i najważniejsza informacja: większość guzków w piersiach to zmiany łagodne, czyli nie nowotwór…Czytaj więcej 2.3. Ból piersi (mastalgia) – kiedy konsultować z lekarzem?Ból piersi, fachowo nazywany mastalgią, to bardzo częsta dolegliwość. Według szacunków dotyczy 50–70% kobiet. Zwykle nie jest objawem nowotworu, ale może utrudniać codzienne życie i warto…Czytaj więcej 2.4. Torbiele (cysty) w piersiTorbiel to pęcherzyk wypełniony płynem. To jedna z najczęstszych łagodnych zmian w piersi, spotykana najczęściej u kobiet w wieku 35–50 lat. Powstaje pod wpływem wahań hormonalnych…Czytaj więcej 2.5. Gęsta tkanka piersi (gęstość mammograficzna)Pierś składa się z tkanki tłuszczowej, gruczołowej i włóknistej. O piersiach gęstych mówimy, gdy tkanki gruczołowej i włóknistej jest proporcjonalnie dużo, a tłuszczowej mało. Gęstość ocenia…Czytaj więcej 2.6. Samobadanie piersi (instrukcja krok po kroku)Samobadanie to kilka minut raz w miesiącu. Pozwala poznać własne piersi i szybciej zauważyć zmianę. Nie zastępuje mammografii ani USG, ale je uzupełnia. Kiedy Raz w…Czytaj więcej 2.7. Badanie palpacyjne u lekarzaBadanie palpacyjne to ocena piersi dotykiem, wykonywana przez lekarza. Najczęściej robi to ginekolog, ale może to zrobić również lekarz rodzinny, onkolog, chirurg lub położna. Jak wygląda…Czytaj więcej 2.8. Mammografia profilaktyczna (darmowe badania w programie NFZ)Mammografia to zdjęcie rentgenowskie piersi. Jest podstawowym badaniem przesiewowym w kierunku raka piersi, bo pozwala wykryć zmiany, zanim da się je wyczuć palcami. Dlaczego warto U…Czytaj więcej 2.9. Jak przygotować się i zapisać na mammografię?Jak się zapisać Internetowe Konto Pacjenta (IKP) lub aplikacja mojeIKP. Przez Centralną e-Rejestrację wybierzesz termin i placówkę bez wychodzenia z domu. Telefonicznie lub osobiście w pracowni…Czytaj więcej 2.10. Skala BI-RADS (jak odczytać wynik opisu mammografii?)Na końcu opisu mammografii, USG lub rezonansu piersi zwykle widnieje zapis „BI-RADS” i cyfra. To międzynarodowa skala opracowana przez American College of Radiology. Ujednolica opisy badań…Czytaj więcej 2.11. Zdrowe nawyki (jak styl życia wpływa na ryzyko?)Na część czynników ryzyka, takich jak wiek czy geny, nie mamy wpływu. Na inne mamy. Zalecenia poniżej pochodzą z Europejskiego kodeksu walki z rakiem, przygotowanego przez…Czytaj więcej
3. Diagnostyka i ścieżka pacjentki
3.1. Badania przesiewowe (screening)Badanie przesiewowe, czyli screening, wykonuje się u kobiet, które nie mają żadnych objawów. Chodzi o to, żeby wykryć raka, zanim da o sobie znać, bo wtedy…Czytaj więcej 3.2. Mammografia diagnostycznaAparat jest ten sam co w badaniu przesiewowym, ale cel jest inny. Mammografię diagnostyczną wykonuje się, gdy: występują objawy, np. wyczuwalny guzek, zmiana skóry, wciągnięcie brodawki,…Czytaj więcej 3.3. USG piersiUSG, czyli badanie ultrasonograficzne, obrazuje pierś za pomocą fal dźwiękowych. Nie wykorzystuje promieniowania, więc można je wykonywać wielokrotnie, a także w ciąży i podczas karmienia piersią.…Czytaj więcej 3.4. Rezonans magnetyczny (MRI) piersiRezonans magnetyczny to bardzo czułe badanie, które wykorzystuje pole magnetyczne zamiast promieniowania rentgenowskiego. Piersi ocenia się z podaniem kontrastu dożylnie. Rezonans nie zastępuje mammografii i USG,…Czytaj więcej 3.5. Biopsja piersi (cienkoigłowa, gruboigłowa, mammotomiczna)Badania obrazowe pokazują, jak zmiana wygląda. Biopsja pozwala sprawdzić, czym ona jest. Polega na pobraniu komórek lub fragmentu tkanki i zbadaniu ich pod mikroskopem. Tylko w…Czytaj więcej 3.6. Badania histopatologiczne i laboratoryjneMateriał pobrany podczas biopsji ocenia lekarz patomorfolog. Wynik badania histopatologicznego (w skrócie „hist-pat”) to najważniejszy dokument w całej diagnostyce. To od niego zależy dobór leczenia. Co…Czytaj więcej 3.7. Karta DiLO (szybka ścieżka onkologiczna)Karta Diagnostyki i Leczenia Onkologicznego (DiLO) to dokument, który otwiera pacjentce szybką ścieżkę diagnostyki i leczenia w ramach NFZ. Działa jak skierowanie z priorytetem i dokumentuje…Czytaj więcej 3.8. Oczekiwanie na wyniki (jak poradzić sobie ze stresem?)Czas między badaniem a wynikiem bywa jednym z najtrudniejszych momentów. Niepewność potrafi męczyć bardziej niż sama wiadomość. Lęk, rozdrażnienie, problemy ze snem czy trudności z koncentracją…Czytaj więcej 3.9. Testy genetyczne tkanki guzowej (np. Oncotype DX)Łatwo pomylić dwa rodzaje badań genetycznych: Badania dziedzicznych mutacji, np. BRCA1/BRCA2 (zob. dział 1), wykonuje się z krwi. Pokazują, czy odziedziczyłaś podwyższone ryzyko zachorowania. Testy wielogenowe…Czytaj więcej
4. Stopnie zaawansowania (stadia)
4.1. Jak określa się stadium raka piersi? (klasyfikacja TNM)Stopień zaawansowania, zwany też stadium, opisuje, jak bardzo nowotwór rozwinął się w organizmie. To jeden z najważniejszych czynników przy wyborze leczenia i ocenie rokowania. Lekarze posługują…Czytaj więcej 4.2. Stadium 0 (rak przedinwazyjny)Zapis TNM: Tis N0 M0 Stadium 0 to najwcześniejsza postać raka piersi. Komórki nowotworowe znajdują się jeszcze wyłącznie wewnątrz przewodu mlecznego i nie przekroczyły jego ściany.…Czytaj więcej 4.3. Stadium I (IA i IB)W stadium I rak jest już inwazyjny, czyli przekroczył ścianę przewodu lub zrazika. Guz jest jednak mały, do 2 cm, i nie ma przerzutów do narządów…Czytaj więcej 4.4. Stadium II (IIA i IIB)W stadium II guz jest większy albo nowotwór dał przerzuty do kilku węzłów chłonnych pod pachą. Nie ma przerzutów do narządów odległych. Podgrupy Przewiń w prawo,…Czytaj więcej 4.5. Stadium III (IIIA, IIIB i IIIC)Stadium III to rak miejscowo zaawansowany. Guz może być duży albo naciekać skórę lub ścianę klatki piersiowej. Przerzuty w węzłach chłonnych mogą być liczne lub obejmować…Czytaj więcej 4.6. Stadium IV (rak zaawansowany, uogólniony, przerzutowy)Zapis TNM: każde T, każde N, M1 W stadium IV komórki nowotworowe przedostały się poza pierś i okoliczne węzły chłonne i utworzyły przerzuty w odległych narządach.…Czytaj więcej
5. Typy raka piersi
5.1. Rak przewodowy przedinwazyjny (DCIS)DCIS (ductal carcinoma in situ), czyli rak przewodowy in situ, to najwcześniejsza postać raka piersi (stadium 0). Nieprawidłowe komórki znajdują się wyłącznie wewnątrz przewodów mlecznych i…Czytaj więcej 5.2. Inwazyjny rak przewodowy (IDC / NST)To najczęstszy typ raka piersi. Stanowi 65–80% wszystkich przypadków. Rozwija się z komórek wyściełających przewody mleczne i przekracza ich ścianę, naciekając otaczającą tkankę piersi. Stąd może…Czytaj więcej 5.3. Inwazyjny rak zrazikowy (ILC)To drugi co do częstości typ raka piersi. Stanowi około 10–15% przypadków. Rozwija się z komórek zrazików, czyli części gruczołu produkujących mleko. Czym się wyróżnia Komórki…Czytaj więcej 5.4. Rak potrójnie ujemny (TNBC)„Potrójnie ujemny” oznacza, że w komórkach raka brak jest trzech cech, na które działają leki celowane: receptorów estrogenowych (ER), receptorów progesteronowych (PR), nadmiaru białka HER2. Nie…Czytaj więcej 5.5. Zapalny rak piersi (IBC)To rzadka, ale bardzo agresywna postać raka piersi. Według różnych źródeł stanowi około 1–5% przypadków. Komórki nowotworowe zatykają naczynia chłonne w skórze piersi. Wywołuje to objawy…Czytaj więcej 5.6. Rak zaawansowany / przerzutowy (MBC)Rak przerzutowy (metastatic breast cancer, MBC), nazywany też uogólnionym lub rozsianym, to rak piersi, który dał przerzuty do odległych narządów. Najczęściej są to kości, płuca, wątroba…Czytaj więcej 5.7. Rak zrazikowy przedinwazyjny (LCIS)Mimo nazwy LCIS (lobular carcinoma in situ) nie jest obecnie traktowany jak rak. W aktualnej klasyfikacji zaawansowania nie zalicza się go do raka w stadium 0.…Czytaj więcej 5.8. Inne rzadkie typy raka piersiPoza rakiem NST i zrazikowym istnieje wiele rzadszych typów. Tzw. nietypowe odmiany stanowią łącznie około 10–15% nowotworów złośliwych piersi. Wiele z nich ma inne rokowanie i…Czytaj więcej 5.9. Rak piersi u mężczyznMężczyźni także mają tkankę piersiową i także mogą zachorować na raka piersi. W Polsce rozpoznaje się średnio około 150 przypadków rocznie, czyli mniej niż 1% wszystkich…Czytaj więcej 5.10. Rak piersi u młodych kobietZa młode pacjentki uznaje się kobiety, u których raka piersi rozpoznano przed 40. rokiem życia. Tak definiuje je Europejskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej (ESMO). Stanowią one kilka…Czytaj więcej 5.11. Rak piersi w czasie ciążyRak piersi rozpoznany w ciąży to rzadka, ale znana sytuacja. Najważniejsza informacja: w wielu przypadkach można leczyć raka i jednocześnie donosić ciążę. Rokowanie u kobiet w…Czytaj więcej
6. Leczenie i rehabilitacja
6.1. Jak wybrać ośrodek i lekarza? (Ośrodki Breast Cancer Unit)xWyniki leczenia raka piersi są lepsze w ośrodkach, które leczą dużo pacjentek i mają doświadczony, wielodyscyplinarny zespół. Dlatego w Europie, a od kilku lat także w…Czytaj więcej 6.2. Operacja oszczędzająca pierś (BCT / lumpektomia)Leczenie oszczędzające (BCT, breast-conserving therapy) polega na usunięciu guza z marginesem zdrowej tkanki, z zachowaniem reszty piersi. Zabieg nazywa się lumpektomią albo, gdy usuwa się większy…Czytaj więcej 6.3. Mastektomia (usunięcie piersi)Mastektomia to usunięcie całego gruczołu piersiowego. Obecnie wykonuje się ją w sposób znacznie mniej okaleczający niż dawniej. Często można zachować skórę, a czasem także brodawkę, co…Czytaj więcej 6.4. Węzły chłonne i obrzęk limfatyczny (profilaktyka i masaże)Ocena węzłów chłonnych Podczas operacji raka piersi ocenia się, czy nowotwór dotarł do węzłów chłonnych pod pachą: Biopsja węzła wartowniczego: usuwa się tylko pierwszy węzeł lub…Czytaj więcej 6.5. Rekonstrukcja piersi (metody i refundacja)Rekonstrukcja piersi to odtworzenie piersi po mastektomii. Dla wielu kobiet jest ważnym etapem powrotu do równowagi po chorobie. Decyzja o rekonstrukcji należy do pacjentki. Nie jest…Czytaj więcej 6.6. ChemioterapiaChemioterapia to leczenie lekami, które niszczą szybko dzielące się komórki, w tym komórki nowotworowe. Działa w całym organizmie. Leki podaje się najczęściej dożylnie, w cyklach powtarzanych…Czytaj więcej 6.7. RadioterapiaRadioterapia to leczenie promieniowaniem jonizującym. Działa miejscowo, na pierś, ścianę klatki piersiowej, a czasem na okoliczne węzły chłonne. Niszczy komórki raka, które mogły pozostać po operacji.…Czytaj więcej 6.8. HormonoterapiaHormonoterapię stosuje się w raku hormonozależnym, czyli takim, w którym komórki mają receptory estrogenowe lub progesteronowe (zob. 3.6). To najczęstsza sytuacja. Leki blokują działanie estrogenów albo…Czytaj więcej 6.9. Terapie celowane i immunoterapiaTerapie celowane działają na konkretne cechy komórek raka. Dzięki temu są bardziej precyzyjne niż klasyczna chemioterapia. Ich dobór zależy od wyników badania guza. Najważniejsze grupy Leki…Czytaj więcej 6.10. Skutki uboczne leczenia (jak sobie z nimi radzić?)Skutki uboczne zależą od rodzaju leczenia i są u każdej osoby inne. Rzadko występują wszystkie naraz. Wiele z nich można zapobiegać lub łagodzić, dlatego mów o…Czytaj więcej 6.11. Badania kliniczne (na czym polegają?)Badanie kliniczne to badanie naukowe z udziałem pacjentów. Sprawdza, czy nowy lek lub nowa metoda leczenia są bezpieczne i skuteczne. To dzięki badaniom klinicznym powstały wszystkie…Czytaj więcej 6.12. Opieka po leczeniu (kalendarz badań kontrolnych)Po zakończeniu leczenia zaczyna się okres regularnych kontroli. Ich celem jest wczesne wykrycie ewentualnego nawrotu albo nowego raka w drugiej piersi, a także leczenie skutków ubocznych…Czytaj więcej 6.13. Zdrowie psychiczne i psychoonkologiaDiagnoza i leczenie raka dotyczą nie tylko ciała. Lęk, smutek, złość, bezsilność, problemy ze snem czy poczucie utraty kontroli są naturalnymi reakcjami. Mogą pojawić się na…Czytaj więcej 6.14. Dieta, ruch i zdrowie kości w trakcie i po leczeniuDieta Nie istnieje specjalna „dieta antyrakowa”, która leczy raka. Podstawą jest zróżnicowane, pełnowartościowe odżywianie: warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, rośliny strączkowe, odpowiednia ilość białka. Ogranicz czerwone mięso,…Czytaj więcej