Baza wiedzy o nowotworach u kobiet

Nie znamy jednej przyczyny raka piersi. Nowotwór rozwija się zwykle w wyniku nakładania się wielu czynników: genetycznych, hormonalnych, środowiskowych i związanych ze stylem życia. Warto pamiętać o dwóch rzeczach:

• czynnik ryzyka nie oznacza, że choroba na pewno się pojawi,
• u wielu kobiet z rakiem piersi nie stwierdza się żadnego szczególnego czynnika ryzyka poza płcią i wiekiem.

Czynniki, na które nie mamy wpływu

• Płeć. Kobiety chorują nieporównywalnie częściej niż mężczyźni.
• Wiek. Ryzyko rośnie z wiekiem, a większość zachorowań dotyczy kobiet po 50. roku życia.
• Historia rodzinna. Rak piersi lub jajnika u bliskich krewnych (matka, siostra, córka), szczególnie w młodym wieku lub u kilku osób w rodzinie, zwiększa ryzyko.
• Dziedziczne mutacje genów, m.in. BRCA1 i BRCA2. Opisujemy je w osobnym dziale.
• Czynniki hormonalne związane z cyklem życia: wczesna pierwsza miesiączka, późna menopauza, a więc dłuższy okres działania estrogenów.
• Gęsta tkanka piersi.
• Wcześniejsze zmiany w piersi, np. przebyty rak piersi albo niektóre zmiany łagodne z atypią.
• Radioterapia okolicy klatki piersiowej w młodości, np. z powodu chłoniaka.

Czynniki związane z historią położniczą

• brak porodów lub urodzenie pierwszego dziecka po 30. roku życia wiąże się z nieco wyższym ryzykiem,
• karmienie piersią działa ochronnie, a korzyść rośnie wraz z łącznym czasem karmienia.

Czynniki, na które mamy wpływ

• Alkohol. Ryzyko rośnie wraz z ilością wypijanego alkoholu. Bezpiecznej dawki w tym kontekście nie ma.
• Nadwaga i otyłość, szczególnie po menopauzie, gdy tkanka tłuszczowa staje się głównym źródłem estrogenów.
• Brak aktywności fizycznej. Regularny ruch zmniejsza ryzyko.
• Hormonalna terapia zastępcza stosowana długo w okresie menopauzy, zwłaszcza terapia złożona. Decyzję o jej stosowaniu warto zawsze omówić z lekarzem, bo ma ona też swoje korzyści.
• Palenie tytoniu, które może w pewnym stopniu zwiększać ryzyko, a na pewno szkodzi zdrowiu na wiele innych sposobów.

Mity, w które nie warto wierzyć

Nie ma dowodów, że raka piersi wywołują antyperspiranty, biustonosze z fiszbinami, noszenie telefonu przy ciele czy uraz piersi. Rak piersi nie jest też zaraźliwy.

Co z tego wynika w praktyce

Na część czynników nie mamy wpływu. Możemy jednak zmniejszać ryzyko przez aktywność fizyczną, utrzymywanie prawidłowej masy ciała i ograniczanie alkoholu. Przede wszystkim możemy dbać o wczesne wykrycie: obserwować piersi i regularnie wykonywać zalecane badania. Osoby z obciążeniem rodzinnym powinny porozmawiać z lekarzem o indywidualnym planie badań i ewentualnym skierowaniu do poradni genetycznej.